Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (WOAH), yayımladığı ilk “Dünyada Hayvan Sağlığının Durumu” raporunda, hayvan hastalıklarının küresel ölçekte hızla yayıldığına ve bu durumun yalnızca hayvanları değil, insan sağlığını, gıda güvenliğini, uluslararası ticareti ve doğal ekosistemleri de tehdit ettiğine dikkat çekti.
Rapora göre, bildirilen hastalıkların yaklaşık %47’si zoonotik özellik taşıyor; yani bu hastalıklar hayvanlardan insanlara geçebiliyor. 2023 yılında memelilerde yüksek patojeniteli kuş gribi (HPAI) vakalarının bir önceki yıla göre %122 artarak 1.022’ye ulaştığı belirtiliyor. Bu artış, virüsün türler arası geçiş kabiliyetine dair ciddi endişeleri beraberinde getiriyor.
WOAH Genel Direktörü Dr. Emmanuelle Soubeyran, konuyla ilgili yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
“Hayvan hastalıklarının bulaşma şekli, etki alanı ve coğrafi dağılımı değişiyor. Bu değişim sadece hayvan sağlığını değil, tarım sistemlerini, ticareti, halk sağlığını ve ekosistemleri doğrudan etkiliyor.”
Aşıya Erişimde Dengesizlik Sürüyor
Raporda, aşının hayvan hastalıklarının önlenmesinde ve antimikrobiyal direncin azaltılmasında kritik bir rol oynadığı vurgulanırken, aşıya küresel erişimde hâlâ ciddi eşitsizlikler olduğu belirtiliyor. Hayvanlarda antimikrobiyal kullanımın 2020–2022 döneminde dünya genelinde %5 azaldığına dikkat çekilen raporda, Avrupa’da %23 ve Afrika’da %20 oranında düşüş yaşandığı bildiriliyor. Buna rağmen ülkelerin yaklaşık %20’sinde antibiyotiklerin büyüme teşvikçisi olarak kullanımına devam edildiği kaydediliyor.
Türkiye’den Örnek Müdahale
Rapor kapsamında bazı ülkelere ait başarılı müdahale örneklerine de yer verilerek; Türkiye’nin şap hastalığı (FMD) salgınına karşı yalnızca 37 gün içerisinde yeni bir aşı geliştirdiği, altı ay gibi kısa bir sürede ise ülke sığır varlığının %90’ına tekabül eden 14,2 milyon büyükbaş ile birlikte 2,5 milyon küçükbaş hayvanın aşılandığı ifade edildi.
Uluslararası Ticaret ve Doğal Yaşam Tehlikede
Hayvan hastalıkları, yalnızca üretim kayıplarına değil, aynı zamanda uluslararası ticaretin aksamasına ve doğal yaşamın bozulmasına da yol açıyor. Raporda, Fransa’nın ördeklerde başlattığı kuş gribi aşı kampanyası sonucunda, 2023’te beklenen 300’ün üzerinde salgın yerine yalnızca 10 vaka kaydedildiği bildirildi.
Ayrıca, Filipinler’de WOAH Aşı Bankası desteğiyle yürütülen kuduz kontrol programları kapsamında 500.000 doz aşının dağıtıldığı ve vaka sayısında ciddi azalma sağlandığı belirtildi.
Çağrı: “Tek Sağlık” Yaklaşımına Yatırım Artırılmalı
WOAH, hayvan sağlığının korunmasının insan sağlığı ve sürdürülebilir kalkınma ile doğrudan bağlantılı olduğuna dikkat çekerek, tüm ülkeleri aşağıdaki alanlarda daha fazla yatırım yapmaya çağırdı:
- Ulusal veteriner hizmetlerinin güçlendirilmesi
- Aşı üretim ve dağıtım kapasitesinin artırılması
- Gözetim ve hastalık bildirimi sistemlerinin iyileştirilmesi
- Aşılama verilerinin ticareti kısıtlamayacak şekilde yönetilmesi
Raporda ayrıca, “DIVA” (Aşılanmış Hayvan ile Enfekte Hayvanın Ayırt Edilmesi) prensibine dayalı tanı yöntemlerinin yaygınlaştırılması gerektiği dile getirilerek, “Tek Sağlık” yaklaşımının gerekliliğini güçlü biçimde vurgulanıyor.
