Tarımsal faaliyetler sonucunda tarlada ekonomik değeri olmayan sap ve kök gibi bitki kısımlarına anız, bu bitki kısımlarının ateşe verilmesine de anız yakma işlemi deniliyor. Ekonomik değeri olmayan anızların birçoğu toprak işleme sırasında toprağa karıştırılırken, bir kısmı da yakılarak imha edilme yolunu seçiyor. Anız yakmak zahmetli ve yangın için riskli olması bir yana aynı zamanda çevre için çok zararlı bir durumdur.
Anız yakma işleminin tek sebebi bitki atıklarının ortadan kaldırılmasının yanında böcek ve zararlılardan kurtulmak, toprak işlemeyi kolaylaştırmak ve yabancı ot kontrolü gibi faktörlerden kurtulabildiklerine inanabilmeleridir. Bu durumun düşük maliyetli ve kısa sürede atıkların yok olmasının yanında toprağa verdiği zararlar düşünüldüğünde durum daha vahim bir hal almaktadır. Ayrıca atıklar yanarken farkında olmadan birçok çevresel zarara ve riske de yol açılıyor.
Ülkemizde anız yakmanın YASAK olduğu bilinmesine rağmen çiftçilerimiz iyi tohum yatağı hazırlamak ve toprak işlemeyi kolaylaştırmak için anız yakmayı tercih etmektedir. Nedenleri önemsiz gibi de görünse bile anız yakma sonuçları bakımından son derece çeşitli ve önemli bir çevre sorunu olarak kabul edilmesi gereken bir olaydır.
Anız Yakmanın Zararları Nelerdir?
Anız yakma uygulaması; çevresel, tarımsal ve toplumsal birçok olumsuz sonucu beraberinde getirmektedir:
- Toprak Erozyonu: Bitki örtüsünün yok edilmesiyle birlikte, toprağın üst katmanı su ve rüzgârın etkisiyle taşınmakta, bu durum ciddi erozyonlara yol açmaktadır.
- Verim Kaybı: Toprakta bulunan ve bitkiler için hayati öneme sahip besin maddeleri yüksek sıcaklık nedeniyle yok olmakta, bu da toprak verimliliğini önemli ölçüde azaltmaktadır.
- Toprak Canlılığına Zarar: Toprakta yaşayan faydalı mikroorganizmalar ve organik madde oranı ciddi biçimde azalarak, toprak yapısının bozulmasına neden olmaktadır.
- Trafik Güvenliği Riski: Anız yangınları sırasında oluşan yoğun duman, özellikle karayollarına yakın alanlarda görüş mesafesini azaltarak trafik kazalarına sebebiyet verebilmektedir.
- Yangın Riski: Kontrolsüz yayılan alevler, hasadı yapılmamış tarlalara, yerleşim yerlerine ve ormanlık alanlara sıçrayarak büyük yangınlara neden olabilmektedir.
- Ekosistem Tahribatı: Doğal denge bozulmakta, yangınlar nedeniyle birçok yabani hayvan yaşam alanlarını terk etmek zorunda kalmaktadır.
- Altyapıya Zarar: Elektrik dağıtım hatları ile haberleşme altyapısı alevlerden doğrudan etkilenerek maddi zarara uğrayabilmektedir.
Anız Yakmanın Önlenmesine Yönelik Tedbirler
Anız yakmanın çevre, tarım ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini önlemek amacıyla aşağıdaki uygulamaların benimsenmesi büyük önem taşımaktadır:
- Hasat Sonrası Artıkların Değerlendirilmesi: Biçerdöverler, hasat sırasında mümkün olduğunca alçaktan çalıştırılmalı; geride bırakılan sap ve samanlar tarlada namlu şeklinde biriktirilerek balya makineleriyle toplanmalı ve hayvan yemi olarak kullanılmalıdır. Bu yöntem, hem anızın ekonomiye kazandırılmasını sağlar hem de yakılmasını engeller.
- Sanayiye Kazandırma: Sap ve samanların kâğıt sanayisi gibi sektörlerde hammadde olarak değerlendirilmesi, çiftçiler için ek gelir kapısı oluşturur. Bu ekonomik teşvik, anız yakmanın önüne geçilmesinde etkili bir araçtır.
- Doğrudan Ekim Teknolojisi: Anızın toprağa karıştırılmadan doğrudan ekim yapılmasına olanak tanıyan modern tarım makineleri kullanılmalı, sürdürülebilir tarım uygulamaları teşvik edilmelidir.
- Eğitim ve Farkındalık Çalışmaları: Çiftçilere yönelik yayım ve eğitim programları düzenlenmeli; anız yakmanın tarımsal üretime, çevreye ve insan sağlığına olan zararları detaylı şekilde anlatılarak çevre bilinci artırılmalıdır.
Anız Yakmanın Cezası Var mı?
Türkiye Cumhuriyeti yasalarına, 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 20. Maddesinin Ek 1’inci maddesinin (c) bendine aykırı olarak anız yakanlar hakkında idari para cezası uygulanıyor. Ayrıca, anız yakılan alanın orman veya sulak alanlara yakın olması, meskun mahallerde işlemin yapılması durumunda ceza beş kat artırılıyor. Kolluk kuvvetleri ve devlet birimleri, çiftçilerimizin ana geçim kaynağı ve insanımızın temel beslenme alanı olan toprağın zarar görmesini engellemek için anız yakılmamasını ve anız yakanların ihbar edilmesi için vatandaşlara çağrı yapıyor.
